Sự chuyển dịch tất yếu: Từ hạ tầng xanh truyền thống đến quản trị thông minh

Ngày 24/8/2026, tại Công viên Bách Thảo (Hà Nội), Hiệp hội Công viên Cây xanh Việt Nam phối hợp cùng Viện Nghiên cứu Đô thị và Phát triển Hạ tầng và Công ty TNHH MTV Công viên Cây xanh Hà Nội đã tổ chức Tọa đàm khoa học "Quản lý công viên, cây xanh thông minh và đài phun nước thế hệ mới".

Theo KTS Trần Ngọc Chính (nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng, Chủ tịch Hiệp hội Công viên Cây xanh Việt Nam), trong xu thế hiện đại, công viên cần được tiếp cận như một cấu phần hạ tầng đa chức năng. Việc số hóa thông qua Hệ thống thông tin địa lý (GIS), bản sao số (Digital Twin), cảm biến IoT và thiết bị bay không người lái (UAV) sẽ hỗ trợ theo dõi sức khỏe cây, cảnh báo nguy cơ gãy đổ mùa mưa bão, tối ưu hóa hệ thống tưới tuần hoàn và tiết kiệm năng lượng tái tạo.

Song song đó, việc Bộ Xây dựng đang hoàn thiện dự thảo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về công viên, cây xanh (dự kiến ban hành năm 2026) sẽ tạo hành lang pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật đồng bộ cho việc xây dựng mới, cải tạo và quản lý vận hành không gian công cộng mở.

Góc nhìn Hoàng Lam: "Thông minh" phải bắt đầu từ tư duy, không phải từ thiết bị

Tham gia đóng góp chuyên môn tại Tọa đàm, bài thuyết minh do Chủ tịch HĐTV Hoàng Lam – bà Hoàng Thị Bích Thảo chấp bút và được Phó Tổng Giám đốc Chu Hoàng Lan đại diện trình bày đã nhận được sự đồng thuận, đánh giá cao từ hội đồng chuyên gia:

"Một công viên có rất nhiều thiết bị hiện đại, nhưng người cao tuổi không tìm được chỗ ngồi dưới bóng mát, trẻ em không có nơi khám phá thiên nhiên, người khuyết tật khó tiếp cận hoặc chi phí vận hành quá cao thì chưa thể gọi là một công viên thông minh."

Từ triết lý đó, Hoàng Lam đưa ra 4 trụ cột cốt lõi nhằm định hình việc phát triển và quản trị công viên thông minh trong thực tiễn:

1. Mỗi công viên cần một "căn cước" riêng biệt

Không nên áp dụng một khuôn mẫu thiết kế rập khuôn, vô hồn cho nhiều vùng đất. Mỗi công viên phải sở hữu "căn cước" độc bản dựa trên ba nhóm dữ liệu: Con người – Hệ sinh thái – Lịch sử & Văn hóa bản địa. Các giải pháp công nghệ như mã QR hay thực tế tăng cường (AR) được tích hợp khéo léo để kể câu chuyện lịch sử, kiến trúc, sinh thái nhưng tuyệt đối không lấn át cảnh quan tự nhiên.

2. Chuyển từ "Công viên của Nhà nước" sang "Công viên của chúng ta"

Mô hình quản trị thông minh và bền vững nhất không nằm ở việc giám sát cứng nhắc, mà ở chỗ biến hàng nghìn người sử dụng công viên thành hàng nghìn người cùng chung tay gìn giữ và bảo vệ mảng xanh. Khi cộng đồng được trao quyền và cảm nhận được sự gắn kết, không gian công cộng mới thực sự có sức sống lâu dài.

3. Quản trị dựa trên dữ liệu số và chủ động phòng ngừa

Hoàng Lam đề xuất lộ trình xây dựng hồ sơ số toàn diện cho từng công viên, tích hợp bản đồ GIS, dữ liệu mã hóa từng cây xanh, hệ thống tưới tuần hoàn, chiếu sáng tiết kiệm năng lượng và các kênh phản hồi tương tác từ người dân. Qua đó, công tác quản lý vận hành sẽ chuyển dịch từ “chờ sự cố xảy ra mới khắc phục” sang “chủ động theo dõi, dự báo và phòng ngừa”.

4. Thí điểm đo lường hiệu quả trước khi nhân rộng

Yếu tố thông minh luôn phải song hành cùng tính khả thi và hiệu quả kinh tế. Thay vì ồ ạt đầu tư công nghệ đắt tiền nhưng khó bảo trì, giải pháp tối ưu là triển khai thí điểm trên 5 nhóm mô hình: Công viên di sản, công viên khu dân cư, công viên gần trường học, công viên ven sông - mặt nước và công viên sinh thái có cây cổ thụ. Từ việc đo lường lưu lượng người sử dụng, mức độ sinh trưởng của mảng xanh và chỉ số tiết kiệm điện - nước, mô hình mới được chuẩn hóa để nhân rộng.

Gỡ bỏ rào cản – Không gian xanh không để ai bị bỏ lại phía sau

Đồng thuận với góc nhìn lấy con người làm trọng tâm, TS.KTS Lê Thị Bích Thuận (Trưởng Ban Khoa học - Công nghệ, Hiệp hội Công viên Cây xanh Việt Nam) nhấn mạnh thông điệp: "Gỡ bỏ rào cản – trao quyền tự chủ". Công nghệ cần đóng vai trò như một "trợ lý vô hình" hỗ trợ chỉ dẫn đường cho người khiếm thị, lối đi phù hợp xe lăn, biển báo đa phương thức và khu vui chơi tương tác thích ứng cho mọi đối tượng trẻ em.

Bên cạnh đó, việc kết hợp công nghệ trình diễn âm thanh - ánh sáng thế hệ mới tại các mặt nước, đài phun nước nghệ thuật còn mở ra tiềm năng kích hoạt các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và kinh tế đêm giàu bản sắc.

Kết luận

Hành trình từ "công viên xanh" tiến tới "công viên thông minh" là sự đổi mới toàn diện về tư duy kiến tạo không gian đô thị. Kiên định với sứ mệnh "Vì một cuộc sống xanh hạnh phúc", Công ty TNHH Hoàng Lam sẽ tiếp tục đồng hành cùng các chuyên gia, nhà quản lý và cộng đồng để ứng dụng những giải pháp cảnh quan bền vững — nơi công nghệ hiện đại luôn phục vụ và nâng niu giá trị con người.

Nguồn tham khảo tổng hợp:

• Báo Xây dựng: Công viên thông minh: Công nghệ phải phục vụ người dân

• Tạp chí Xây dựng: Quản lý công viên, cây xanh: Từ hạ tầng xanh đến quản trị thông minh

• Báo Văn Hóa: Công viên thông minh: Từ “lá phổi xanh” đến không gian đô thị đa chức năng