CÂY XOAN

CÂY XOAN

I.Giới thiệu

Cây xoan (tên khoa học: Mangifera indica) là một loại cây thuộc họ Anacardiaceae, có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới Ấn Độ và Đông Nam Á. Cơ sở dữ liệu gen đã xác định rằng cây xoan được trồng từ khoảng 4.000-6.000 năm trước Công nguyên

II.Nguồn gốc và xuất xứ

Cây xoan (Melia azedarach L.), còn được gọi là sầu đông (miền Nam) hay muồng xoan, có nguồn gốc từ khu vực Nam Á, bao gồm:

  • Ấn Độ: Nơi được xem là quê hương của cây xoan, với lịch sử trồng trọt lâu đời.
  • Miền Nam Trung Quốc: Cây xoan phân bố rải rác ở các khu vực phía nam Trung Quốc.
  • Úc: Một số loài xoan có nguồn gốc từ lục địa Úc, góp phần vào sự đa dạng của chi Melia.

Ngoài ra, cây xoan cũng được du nhập và trồng phổ biến ở các khu vực khác trên thế giới, đặc biệt là các nước Đông Nam Á như Việt Nam, Lào, Thái Lan, Campuchia,...

Tại Việt Nam:

  • Cây xoan được trồng từ rất lâu đời, với nhiều tên gọi khác nhau như xoan ta, xoan tàu, sầu đông, khổ luyện,...
  • Cây phân bố rộng rãi ở nhiều vùng miền, từ Bắc vào Nam, đặc biệt ưa chuộng ở các tỉnh phía Bắc và Tây Nguyên.
  • Cây xoan được xem là cây lâm nghiệp quan trọng, góp phần vào phủ xanh đất trống, chống xói mòn và cải thiện môi trường.

Nguồn gốc tên gọi:

  • Xoan: Tên gọi "xoan" được cho là bắt nguồn từ đặc điểm của gỗ cây, có màu vàng nhạt, vân đẹp, mịn màng.
  • Sầu đông: Tên gọi này phổ biến ở miền Nam, xuất phát từ việc cây rụng lá vào mùa đông, tạo cảm giác buồn bã, sầu muộn.
  • Muồng xoan: Tên gọi này ít phổ biến hơn, nhưng cũng được sử dụng để phân biệt với các loài cây khác trong họ Đậu.

II.Giá trị và công dụng của cây xoan

Cây xoan (Melia azedarach L.), còn được gọi là sầu đông (miền Nam) hay muồng xoan, là một loại cây đa công dụng, mang lại nhiều lợi ích cho con người.

1. Giá trị kinh tế:

  • Gỗ: Gỗ xoan có giá trị kinh tế cao, được sử dụng phổ biến trong sản xuất đồ nội thất, nhạc cụ, dụng cụ thể thao, xây dựng... Gỗ xoan có màu vàng nhạt, vân đẹp, thớ mịn, dễ gia công, chịu mối mọt tốt, là nguyên liệu được ưa chuộng trong ngành mộc.
  • Cây cảnh: Cây xoan có tán lá rộng, xanh mát, tạo bóng râm tốt, thích hợp trồng làm cảnh quan, che bóng cho nhà cửa, công trình. Cây xoan có dáng đẹp, dễ tạo hình, phù hợp với nhiều phong cách kiến trúc.
  • Y học: Vỏ cây, lá, hoa có tác dụng chữa trị một số bệnh như: cảm cúm, đau đầu, tiêu hóa, da liễu... Cây xoan được sử dụng trong y học dân gian từ lâu đời và có hiệu quả nhất định.
  • Làm phân xanh: Lá xoan rụng xuống có thể ủ làm phân xanh bón cho cây trồng. Lá xoan chứa nhiều chất dinh dưỡng, giúp cải thiện độ phì nhiêu cho đất và cung cấp dưỡng chất cho cây trồng.

2. Công dụng khác:

  • Cây thuốc trừ sâu: Lá xoan có mùi hắc, độc tính cao nên được sử dụng như 1 loại thuốc trừ sâu tự nhiên hoặc làm phân xanh bảo quản lương thực. Cây xoan có tác dụng xua đuổi một số loại sâu bệnh hại cây trồng, giúp bảo vệ mùa màng.
  • Cây lọc khí: Cây xoan có khả năng hấp thụ bụi bẩn và các chất độc hại trong không khí, góp phần thanh lọc môi trường. Cây xoan thích hợp trồng ở các khu vực ô nhiễm, giúp cải thiện chất lượng không khí.

Lưu ý:

  • Cây xoan có độc tính nhẹ, cần cẩn thận khi sử dụng. Không nên nhai hoặc nuốt lá, vỏ cây.
  • Không nên trồng cây xoan gần nguồn nước sinh hoạt vì lá cây có thể gây ô nhiễm.

III. Tiềm năng thị trường của cây xoan

Cây xoan (Melia azedarach L.) là một loại cây trồng tiềm năng với nhiều lợi ích kinh tế và môi trường, mang lại triển vọng phát triển cho thị trường trong tương lai.

1. Nhu cầu thị trường:

  • Nhu cầu về gỗ xoan: Nhu cầu về gỗ xoan ngày càng tăng cao trong ngành sản xuất đồ nội thất, xây dựng, thủ công mỹ nghệ do những ưu điểm vượt trội của loại gỗ này như: màu sắc đẹp, vân gỗ tự nhiên, thớ mịn, dễ gia công, chịu mối mọt tốt. Thị trường nội địa và xuất khẩu gỗ xoan đang có nhiều tiềm năng phát triển.
  • Nhu cầu về cây cảnh: Cây xoan có tán lá rộng, xanh mát, tạo bóng râm tốt, phù hợp trồng làm cảnh quan, che bóng cho nhà cửa, công trình. Nhu cầu về cây cảnh xoan ngày càng tăng cao, đặc biệt là ở các khu đô thị, khu dân cư.
  • Nhu cầu về dược liệu: Vỏ cây, lá, hoa xoan có tác dụng chữa trị một số bệnh như: cảm cúm, đau đầu, tiêu hóa, da liễu... Nhu cầu về dược liệu từ cây xoan đang tăng cao do xu hướng sử dụng các sản phẩm thiên nhiên, an toàn cho sức khỏe.
Gỗ xoan đào có tốt không? Ưu điểm, ứng dụng, giá thành

2. Lợi thế cạnh tranh:

  • Khả năng sinh trưởng nhanh: Cây xoan có tốc độ sinh trưởng nhanh, chỉ sau 5-7 năm có thể khai thác gỗ. Đây là lợi thế cạnh tranh so với các loại cây lâm nghiệp khác có chu kỳ sinh trưởng dài hơn.
  • Khả năng thích nghi rộng: Cây xoan có khả năng thích nghi rộng với nhiều điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng khác nhau. Cây có thể trồng ở nhiều vùng miền, từ Bắc vào Nam, đặc biệt ưa chuộng ở các tỉnh phía Bắc và Tây Nguyên.
  • Dễ trồng và chăm sóc: Cây xoan tương đối dễ trồng và chăm sóc, ít sâu bệnh hại. Cây có thể chịu được hạn hán và ít tốn công chăm sóc.

3. Thách thức:

  • Thiếu hụt nguồn nguyên liệu: Nhu cầu về gỗ xoan ngày càng tăng cao, trong khi nguồn nguyên liệu còn hạn chế do diện tích trồng xoan chưa nhiều. Cần có chính sách khuyến khích phát triển diện tích trồng xoan để đáp ứng nhu cầu thị trường.
  • Chất lượng sản phẩm chưa đồng đều: Chất lượng gỗ xoan trên thị trường còn chưa đồng đều do một số chủ vườn chưa áp dụng kỹ thuật trồng và chăm sóc khoa học. Cần nâng cao chất lượng sản phẩm để tăng sức cạnh tranh trên thị trường.
  • Chế biến và bảo quản sản phẩm: Cần đầu tư vào công nghệ chế biến và bảo quản gỗ xoan để nâng cao chất lượng sản phẩm và kéo dài thời gian sử dụng.

4. Kết luận:

Cây xoan có tiềm năng thị trường rất lớn với nhiều lợi ích kinh tế và môi trường. Việc phát triển cây xoan góp phần đáp ứng nhu cầu thị trường, tạo việc làm và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn. Tuy nhiên, cần có giải pháp để khắc phục những thách thức hiện có như thiếu hụt nguồn nguyên liệu, chất lượng sản phẩm chưa đồng đều và chế biến, bảo quản sản phẩm.

Ngoài ra, một số tiềm năng khác của thị trường cây xoan:

  • Thị trường than sinh học: Cây xoan có thể tận dụng làm nguyên liệu sản xuất than sinh học, đây là nguồn năng lượng tái tạo đang được quan tâm.
  • Thị trường giấy: Vỏ cây xoan có thể sử dụng làm nguyên liệu sản xuất giấy.
  • Thị trường xuất khẩu: Gỗ xoan và các sản phẩm từ cây xoan có tiềm năng xuất khẩu sang các thị trường như: Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc...

IV. Một số giống cây xoan tiêu biểu ở việt nam

Cây xoan (Melia azedarach L.) có nhiều giống khác nhau, mỗi giống có những đặc điểm và ưu nhược điểm riêng. Dưới đây là một số giống cây xoan tiêu biểu được trồng phổ biến ở Việt Nam:

1. Xoan ta (Melia azedarach L.):

  • Đặc điểm:
    • Là giống xoan bản địa, được trồng từ lâu đời ở Việt Nam.
    • Cây có thân cao, tán rộng, lá kép lông chim.
    • Gỗ có màu vàng nhạt, vân đẹp, thớ mịn, dễ gia công, chịu mối mọt tốt.
    • Cây xoan ta có khả năng thích nghi rộng, dễ trồng và chăm sóc.
  • Ưu điểm:
    • Sinh trưởng nhanh, cho năng suất gỗ cao.
    • Gỗ có chất lượng tốt, được ưa chuộng trong sản xuất đồ nội thất, xây dựng.
    • Cây có khả năng chịu hạn tốt, thích hợp trồng ở những vùng đất khô cằn.
  • Nhược điểm:
    • Cây dễ bị sâu bệnh hại, đặc biệt là bệnh đốm lá.
    • Gỗ có thể bị cong vênh, nứt nẻ nếu không được xử lý kỹ trước khi sử dụng.
Cây Xoan (Cây Sầu Đâu)- Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam - Đỗ Tất Lợi -  Vietnam Regulatory Affairs Society - Luật Dược Việt Nam

2. Xoan Indo (Melia azedarach var. sempervirens):

  • Đặc điểm:
    • Là giống xoan có nguồn gốc từ Indonesia.
    • Cây có lá xanh quanh năm, rụng ít lá hơn xoan ta.
    • Gỗ có màu vàng sáng, vân đẹp, thớ mịn, dai và nặng hơn xoan ta.
    • Cây xoan Indo có khả năng chịu hạn tốt, ít sâu bệnh hại hơn xoan ta.
  • Ưu điểm:
    • Gỗ có chất lượng cao, được ưa chuộng trong sản xuất đồ nội thất cao cấp.
    • Cây ít rụng lá, tạo cảnh quan đẹp quanh năm.
    • Cây có khả năng chịu hạn tốt, thích hợp trồng ở những vùng đất khô cằn.
  • Nhược điểm:
    • Sinh trưởng chậm hơn xoan ta.
    • Cây cần nhiều nước hơn xoan ta.

3. Xoan đào (Melia azedarach var. persica):

  • Đặc điểm:
    • Là giống xoan có nguồn gốc từ Iran.
    • Cây có hoa màu hồng đào, nở rộ vào mùa xuân.
    • Gỗ có màu vàng cam, vân đẹp, thớ mịn, dai và nặng.
    • Cây xoan đào có khả năng chịu hạn tốt, ít sâu bệnh hại.
  • Ưu điểm:
    • Gỗ có chất lượng cao, được ưa chuộng trong sản xuất đồ nội thất cao cấp.
    • Cây có hoa đẹp, tạo cảnh quan ấn tượng.
    • Cây có khả năng chịu hạn tốt, thích hợp trồng ở những vùng đất khô cằn.
  • Nhược điểm:
    • Sinh trưởng chậm hơn xoan ta và xoan Indo.
    • Cây cần nhiều nước hơn xoan ta.

4. Xoan lai:

  • Đặc điểm:
    • Là giống xoan được lai tạo giữa các giống xoan khác nhau.
    • Cây có thể mang những đặc điểm ưu việt của nhiều giống xoan khác nhau.
    • Cây xoan lai có khả năng sinh trưởng nhanh, cho năng suất gỗ cao, chất lượng gỗ tốt.
  • Ưu điểm:
    • Tùy theo giống lai mà có thể có những ưu điểm khác nhau như: sinh trưởng nhanh, cho năng suất gỗ cao, chất lượng gỗ tốt, ít sâu bệnh hại, chịu hạn tốt...
  • Nhược điểm:
    • Giá thành cây giống cao hơn so với các giống xoan khác.
    • Cần có kỹ thuật chăm sóc đặc biệt để đảm bảo cây phát triển tốt.

Ngoài ra, còn có một số giống xoan khác được trồng ở Việt Nam như xoan Ấn Độ, xoan Trung Quốc, xoan Thái Lan... Mỗi giống xoan đều có những đặc điểm và ưu nhược điểm riêng, do đó cần lựa chọn giống xoan phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và mục đích sử dụng.

 

V. Đặc điểm sinh trưởng và phát triển của cây xoan

Cây xoan (Melia azedarach L.) là một loại cây gỗ lớn, có thể cao tới 20 - 30m, đường kính thân đạt 50 - 80cm. Cây có tán lá rộng, thưa, cành nhánh nhiều, mọc cong queo. Vỏ cây màu xám nâu, nứt dọc thành các đường dài. Lá xoan kép lông chim, 2 - 3 lần lẻ, mọc so le, mép lá có răng cưa. Hoa xoan nhỏ, màu trắng tím, mọc thành chùm tụ tán to, nở rộ vào mùa xuân. Quả xoan hình xoan, màu xanh khi non, chín vàng rồi nhăn nheo, khô héo, treo lơ lửng trên cành.

1. Khả năng thích nghi:

Cây xoan có khả năng thích nghi rộng với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng khác nhau. Cây có thể trồng ở nhiều vùng miền, từ Bắc vào Nam, đặc biệt ưa chuộng ở các tỉnh phía Bắc và Tây Nguyên. Cây xoan chịu được hạn, ít sâu bệnh hại, có thể trồng trên nhiều loại đất, kể cả đất nghèo dinh dưỡng.

2. Tốc độ sinh trưởng:

Cây xoan có tốc độ sinh trưởng nhanh, chỉ sau 5 - 7 năm có thể khai thác gỗ. Cây có thể đạt chiều cao tối đa sau 10 - 15 năm trồng.

3. Khả năng tái sinh:

Cây xoan có khả năng tái sinh tốt bằng hạt và chồi. Hạt xoan nảy mầm dễ dàng, tỷ lệ sống cao. Cây xoan cũng có thể tái sinh bằng chồi gốc, chồi mầm.

4. Chu kỳ sinh trưởng:

Chu kỳ sinh trưởng của cây xoan thường là 10 - 15 năm. Tuy nhiên, chu kỳ sinh trưởng có thể thay đổi tùy thuộc vào điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và kỹ thuật chăm sóc.

5. Yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển:

  • Ánh sáng: Cây xoan là cây ưa sáng, cần nhiều ánh sáng để sinh trưởng và phát triển tốt.
  • Nước: Cây xoan chịu được hạn, tuy nhiên cần tưới nước đầy đủ cho cây, đặc biệt là trong giai đoạn cây con và mùa khô.
  • Đất: Cây xoan có thể trồng trên nhiều loại đất, kể cả đất nghèo dinh dưỡng. Tuy nhiên, cây phát triển tốt nhất trên đất tơi xốp, thoát nước tốt.
  • Phân bón: Cần bón phân cho cây xoan định kỳ, 2 - 3 lần/năm. Nên sử dụng phân bón hữu cơ hoặc phân bón NPK để bón cho cây.
  • Sâu bệnh hại: Cây xoan có thể bị một số sâu bệnh hại tấn công như: sâu ăn lá, sâu đục thân, bệnh nấm... Cần áp dụng các biện pháp phòng trừ sâu bệnh hại kịp thời để bảo vệ cây.

6. Một số lưu ý khi trồng và chăm sóc cây xoan:

  • Cần chọn giống xoan tốt, phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng của khu vực trồng.
  • Cần chuẩn bị đất kỹ trước khi trồng cây.
  • Cần tưới nước đầy đủ cho cây, đặc biệt là trong giai đoạn cây con và mùa khô.
  • Cần bón phân cho cây định kỳ, 2 - 3 lần/năm.
  • Cần phòng trừ sâu bệnh hại kịp thời.
  • Cần tỉa cành, tạo tán cho cây định kỳ.

VI. Tình hình sâu bệnh và biện pháp loại trừ của cây xoan (Azadirachta indica)

Cây xoan (Azadirachta indica) là một loại cây gỗ quý, đa tác dụng, được trồng phổ biến ở Việt Nam. Tuy nhiên, cây xoan cũng là đối tượng của nhiều loại sâu bệnh gây hại, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng gỗ.

1. Các loại sâu bệnh hại chính trên cây xoan:

  • Sâu ăn lá:
    • Sâu ăn lá xoan (Spodoptera litura): Đây là loại sâu hại phổ biến nhất trên cây xoan, thường gây hại vào mùa xuân và mùa thu. Sâu non ăn lá non, đọt non, làm ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của cây.
    • Sâu khoang (Helicoverpa armigera): Sâu khoang ăn lá, hoa và quả xoan, gây hại nặng trong giai đoạn cây ra hoa kết trái.
    • Sâu xanh (Plutella xylostella): Sâu xanh ăn lá non, đọt non, tạo điều kiện cho nấm bệnh phát triển.
  • Sâu đục thân:
    • Sâu đục thân xoan (Zeuzera coffeae): Sâu đục thân xoan gây hại nặng trên cành, nhánh và thân cây. Sâu đục ruột, làm cành nhánh bị gãy, chết, ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của cây.
    • Xén tóc xoan (Zeugophora scutellaris): Xén tóc xoan đục thân, cành, nhánh, gây hại nặng trong mùa mưa.

 Bệnh nấm:

    • Bệnh nấm lá xoan (Cercospora azadirachtae): Bệnh gây hại trên lá, tạo ra các đốm nâu, làm lá rụng sớm, ảnh hưởng đến quang hợp của cây.
    • Bệnh thối rễ xoan (Fusarium solani): Bệnh gây hại trên bộ rễ, làm cây thối rễ, chết nhanh.
    • Bệnh đốm đen xoan (Glomerella cingulata): Bệnh gây hại trên cành, nhánh, lá, quả, tạo ra các đốm đen, ảnh hưởng đến chất lượng gỗ và quả.

2. Biện pháp loại trừ:

  • Biện pháp phòng ngừa:
    • Chọn giống xoan khoẻ mạnh, ít bị sâu bệnh hại.
    • Trồng cây với mật độ hợp lý, tạo điều kiện thông thoáng cho cây.
    • Bón phân cân đối, hợp lý, tránh bón phân đạm quá nhiều.
    • Vệ sinh vườn tược thường xuyên, thu gom và tiêu huỷ cành lá, quả bị bệnh.
    • Tưới nước hợp lý, tránh tưới nước vào buổi tối muộn.
    • Sử dụng các chế phẩm sinh học để phòng trừ sâu bệnh hại.
  • Biện pháp thủ công:
    • Thu gom và tiêu huỷ sâu, nhộng, trứng của sâu hại.
    • Cắt tỉa cành nhánh bị sâu bệnh hại.
  • Biện pháp hóa học:
    • Sử dụng các loại thuốc trừ sâu, thuốc trừ nấm có hiệu quả cao để phun trừ sâu bệnh hại theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

Lưu ý:

  • Cần sử dụng các biện pháp phòng ngừa là chính để hạn chế tối đa việc sử dụng thuốc trừ sâu, thuốc trừ nấm.
  • Khi sử dụng thuốc trừ sâu, thuốc trừ nấm cần tuân thủ đúng hướng dẫn của nhà sản xuất, đảm bảo an toàn cho người và môi trường.
 
Hình ảnh cây Xoan ở vườn ươm Bách Khoa (Công ty Hoàng Lam) 
Giống Cây Xoan Ta
Bài trước
This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.